Een waterontharder lost kalkproblemen op, maar voegt iets toe aan het water: natrium. Voor de meeste mensen is dat geen probleem, maar als je op je zoutinname let kan de vraag terecht zijn hoeveel natrium er precies bijkomt en of dat erg is. In dit artikel leggen we het mechanisme uit, geven we een ruwe schatting van de toename, plaatsen we die in de context van je dagelijkse natriuminname en bespreken we wie er beter op kan letten. Dit is algemene informatie en geen medisch advies: twijfel je, overleg dan met je arts of dietist.
Hoe komt er natrium in onthard water terecht?
De meeste huishoudelijke waterontharders werken met ionenwisseling. In de ontharder zit een vat met kunstharskorrels die geladen zijn met natriumionen. Wanneer het harde water door de hars stroomt, worden de calcium- en magnesiumionen (die de hardheid en kalkaanslag veroorzaken) vastgehouden door de hars. In ruil daarvoor laat de hars natriumionen los in het water. Het resultaat is zacht water dat nauwelijks nog kalk afzet, maar dat wel iets meer natrium bevat dan het oorspronkelijke water.
Bij het regenereren spoelt het toestel de hars schoon met een pekeloplossing (water met onthardingszout), waardoor de korrels weer vol natrium komen te zitten en het opgevangen calcium en magnesium wordt afgevoerd. Het zout dat je in de ontharder doet, komt dus niet rechtstreeks in je drinkwater terecht; het natrium dat je proeft of meet, komt van de uitwisseling tijdens het ontharden zelf.
Hoeveel natrium voegt een waterontharder toe?
De toename hangt direct af van hoe hard je water oorspronkelijk is: hoe meer calcium en magnesium eruit wordt gehaald, hoe meer natrium ervoor in de plaats komt. Een veelgebruikte vuistregel is dat per graad Duitse hardheid (dH) die je verwijdert ongeveer 8 milligram natrium per liter wordt toegevoegd.
Een paar voorbeelden om een gevoel te geven (dit zijn schattingen, geen exacte waarden):
- Bij matig hard water dat je met ongeveer 8 dH verlaagt, komt er grofweg 60 tot 65 mg natrium per liter bij.
- Bij hard water dat je met ongeveer 15 dH verlaagt, gaat het om grofweg 120 mg natrium per liter.
- Bij zeer hard water dat je met 20 dH of meer verlaagt, kan de toename oplopen tot 160 mg per liter of meer.
Stel dat je twee liter onthard water per dag drinkt bij een toename van 120 mg per liter, dan krijg je daar ongeveer 240 mg natrium per dag extra binnen. Veel onthardingstoestellen worden bovendien ingesteld op een streefhardheid van enkele graden in plaats van volledig zacht water, waardoor de natriumtoename in de praktijk lager uitvalt dan de maximale schatting.
Is onthard water veilig bij een zoutarm dieet?
Om de cijfers te kunnen wegen helpt het om te kijken naar je totale inname. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om niet meer dan ongeveer 6 gram zout per dag te gebruiken, wat overeenkomt met ongeveer 2400 mg natrium. De meeste mensen in Nederland zitten daar overigens ruim boven, vooral door bewerkte voeding, brood, kaas en kant-en-klaarmaaltijden. Tegen die achtergrond is een paar honderd milligram extra uit onthard water voor een gezond persoon meestal verwaarloosbaar.
Het beeld kan anders liggen als je om medische redenen een streng natriumbeperkt dieet volgt, bijvoorbeeld bij hoge bloeddruk, hartfalen of nieraandoeningen. Dan telt elke bron mee en kan de bijdrage uit onthard water relevant worden, zeker bij zeer hard water of als je veel water drinkt en kookt met onthard water. Ook voor de bereiding van babyvoeding wordt vaak geadviseerd om onbehandeld of speciaal daarvoor geschikt water te gebruiken, omdat de natriumbalans bij zuigelingen gevoelig ligt. In deze situaties geldt: laat je adviseren door je arts of dietist en maak geen aannames op basis van algemene vuistregels.
Het is goed om te beseffen dat zacht water naast natrium ook andere kanten heeft. Zo verdwijnen ook calcium en magnesium uit het drinkwater, terwijl die juist als nuttig worden gezien. Meer daarover lees je in ons overzicht van de nadelen van zacht water.
Hoe beperk je de natriuminname uit onthard water?
Gelukkig zijn er eenvoudige manieren om de extra natrium te vermijden zonder de voordelen van ontkalkt water op te geven:
- Houd een onbehandeld tappunt vrij. Veel installaties laten zich zo aansluiten dat de keukenkraan (of een apart kraantje) onbehandeld water levert voor drinken en koken, terwijl de rest van het huis zacht water krijgt voor douche, wasmachine en cv.
- Gebruik kaliumchloride in plaats van natriumchloride als regeneratiezout. Sommige toestellen kunnen overweg met kaliumzout, waardoor er kalium in plaats van natrium aan het water wordt toegevoegd. Kalium is voor veel mensen gunstiger, maar bij nierproblemen is juist kalium een aandachtspunt, dus overleg dit eerst met je arts.
- Zet een osmosefilter op het drinkwaterpunt. Omgekeerde osmose haalt vrijwel alle opgeloste stoffen uit het water, inclusief natrium, en levert zo neutraal drinkwater los van de ontharder.
Welke aanpak het beste past, hangt af van je situatie en van het type toestel. Wil je het verschil tussen beide technieken begrijpen, lees dan ons artikel waterontharder vs osmose, waarin we uitleggen wat elke methode wel en niet uit het water haalt.
Conclusie
Een waterontharder voegt via ionenwisseling natrium toe aan je water, en hoeveel hangt af van de oorspronkelijke hardheid. Voor gezonde mensen is die toename meestal beperkt en valt ze in het niet bij de natrium uit voeding. Volg je een streng zoutarm dieet, heb je nier- of hartproblemen of maak je babyvoeding, dan is voorzichtigheid op zijn plaats en is een onbehandeld tappunt of osmose een verstandige keuze. Wil je drinkwater volledig vrij van natrium en andere opgeloste stoffen, dan kun je een osmosefilter kopen en dat op je drinkwaterpunt aansluiten. Bij medische twijfel: leg je situatie altijd voor aan je arts of dietist.