Chloor in leidingwater: veilig of ongezond?

Chloor in de hoeveelheden die in Nederlands leidingwater voorkomen (0,1-0,3 mg/L residueel) is niet schadelijk voor gezonde volwassenen. De WHO-richtlijn stelt een veiligheidsgrens van maximaal 5 mg/L vrij chloor, ruim boven wat in de praktijk wordt gebruikt. De grotere zorg betreft desinfectiebijproducten (DBPs) zoals trihalomethanen, die bij langdurige blootstelling in hoge concentraties een klein verhoogd risico kunnen geven. EU-norm voor THMs is maximaal 0,1 mg/L.

Niet alle Nederlandse waterbedrijven gebruiken chloor. Bedrijven die grondwater zuiveren, zoals in grote delen van Brabant en Gelderland, voegen vaak geen chloor toe. Waterwerken die oppervlaktewater verwerken, zoals in de Randstad, gebruiken doorgaans een klein residu van 0,1-0,3 mg/L vrij chloor of chloraminen om hergroei van bacterien in het distributienetwerk te voorkomen. De WHO-richtlijn voor residueel chloor is 0,2-0,5 mg/L.

Chloorlucht in kraanwater heeft doorgaans twee oorzaken: vrij chloor (hypochloriet) dat direct ruikt naar zwembad, en chloaraminen die zich vormen wanneer chloor reageert met ammoniak of organische stikstofverbindingen. Chloaraminen ruiken sterker en scherper dan vrij chloor, zelfs bij lagere concentraties. De geur is het sterkst bij warm water, na een periode van weinig watergebruik, of als u dicht bij een pompstation woont.

Trihalomethanen (THMs) zijn desinfectiebijproducten die ontstaan wanneer chloor reageert met organisch materiaal in water. De bekendste zijn chloroform (trichloormethaan), bromodichloormethaan en dibromochloormethaan. Bij langdurige blootstelling aan hoge concentraties THMs is er epidemiologisch een kleine verhoogde kans op blaaskanker aangetoond. De EU Drinkwaterrichtlijn 2020 stelt een maximumnorm van 0,1 mg/L (100 microgram/L) voor de som van THMs. In Nederland worden deze normen zelden overschreden.

Er zijn drie praktische methoden: (1) Water laten staan in een open kan of karaf gedurende 30-60 minuten: vrij chloor verdampt spontaan, chloaraminen echter niet of nauwelijks. (2) Actief koolstoffilter (filterkraan of filterpitcher): verwijdert vrij chloor en chloaraminen voor 95-99%, ook smaak en geur verbeteren sterk. (3) Omgekeerde osmosefilter: verwijdert meer dan 99% van chloor, chloaraminen en desinfectiebijproducten zoals THMs. Voor wie THMs wil verwijderen is een osmosefilter of een gecombineerd koolstof-plus-osmosefilter de beste optie.

Vrij chloor (hypochloorzuur en hypochloriet) is het actieve desinfectiemiddel dat direct bacterien en virussen doodt. Chloaraminen vormen zich wanneer chloor reageert met ammonia of organische stikstofverbindingen en zijn chemisch stabieler: ze houden langer een desinfecterend residu in het leidingnet, maar zijn minder effectief als directe desinfectant. Chloaraminen ruiken sterker en onplezieriger dan vrij chloor en zijn moeilijker te verwijderen door simpelweg water te laten staan. De meeste grote Nederlandse waterbedrijven stappen over op chloraminering voor een stabieler desinfectieresidu.

Nee, niet direct. Zowel vrij chloor als chloaraminen zijn giftig voor vissen, zelfs in de concentraties die in leidingwater voorkomen. Vrij chloor kunt u neutraliseren door water 24 uur te laten staan en te beluchten. Chloaraminen verdampen echter niet en vereisen een waterconditioner (natriumthiosulfaat of specifieke aquariumconditioner) of een actief koolstoffilter om veilig aquariumwater te maken. Controleer altijd welk desinfectiemiddel uw waterbedrijf gebruikt.

Ja, maar met een nuance. Het RO-membraan zelf wordt beschadigd door vrij chloor, daarom hebben osmosesystemen altijd een actief koolstof voorfilter die het chloor verwijdert voordat het water het membraan bereikt. De combinatie van koolstof voorfilter plus RO-membraan verwijdert meer dan 99% van chloor, chloaraminen en desinfectiebijproducten (THMs). Een osmosefilter is daarmee de meest complete oplossing voor chloor en alle gerelateerde bijproducten.