Waterdruk voor omgekeerde osmose: minimum, meten en drukverhoger

Hoe werken omgekeerde osmose en waterdruk samen?

Bij omgekeerde osmose wordt water onder druk door een semi-permeabel membraan geperst. Water passeert het membraan; opgeloste stoffen (zouten, zware metalen, nitraten) worden tegengehouden en afgevoerd via het concentraat. Dit proces verloopt tegen de osmotische druk in, vandaar de naam "omgekeerde osmose".

De osmotische druk van Nederlands leidingwater bedraagt circa 0,5 tot 0,8 bar, afhankelijk van de totaal opgeloste stoffen (TDS). Om het membraan effectief te laten werken, moet de voedingsdruk de osmotische druk overstijgen plus een werkoverdruk voor voldoende doorstroom. Dit leidt tot de praktische minimumdruk van 2,8 bar.

De optimale werkdruk voor de meeste thuissystemen ligt tussen 4 en 6 bar. Boven 6 bar neemt de verwijderingsefficiency nauwelijks verder toe maar stijgt de belasting op het membraan en de aansluitingen. De meeste systemen zijn voorzien van een drukbegrenzingsventiel dat de maximale druk beperkt.

Waterdruk in Nederlandse woningen: wat kunt u verwachten?

In Nederland is de leveringsdruk van drinkwaterbedrijven wettelijk vastgelegd. Aan de perceelsgrens bedraagt de minimale leveringsdruk doorgaans 1,5 tot 2 bar, maar in de praktijk is de druk op het aansluitpunt in de woning aanzienlijk hoger:

• Begane grond, stedelijk gebied: typisch 3,5 tot 5,5 bar statisch. In de meeste gevallen voldoende voor osmose zonder drukverhoger
• Eerste en tweede verdieping: circa 3 tot 4,5 bar. Meestal voldoende, maar dynamische druk tijdens gebruik kan afnemen tot 2,5 tot 3 bar
• Hogere verdiepingen (derde en hoger): druk neemt af met circa 0,1 bar per meter hoogte boven het meetpunt. Op de vierde verdieping (circa 12 meter) kan de druk al 1,2 bar lager zijn dan op de begane grond
• Landelijk gebied of einde leidingstreng: druk kan lager zijn vanwege langere leidinglengtes en hoogteverschillen; meting is hier extra belangrijk
• Eigen bron of put: sterk variabel, afhankelijk van pomptype en hoogtereservoir; kan varieren van 1,5 tot 5 bar

Waterdruk thuis meten: stap voor stap

Het meten van de waterdruk is eenvoudig en kost weinig tijd. U heeft een manometer nodig met een aansluiting die past op de flexibele toevoerslang onder uw gootsteen. Manometers zijn beschikbaar bij bouwmarkten voor circa 10 tot 25 euro.

1. Sluit alle kranen in de woning. Schakel de wasmachine en vaatwasser uit zodat er geen waterverbruik is
2. Sluit de manometer aan op de koudwateraansluiting onder de gootsteen, of op een lege slangaansluiting op de kraan
3. Lees de statische druk af met alle kranen gesloten. Dit is de maximale beschikbare druk; typisch 0,5 tot 1 bar hoger dan de dynamische druk
4. Open een kraan op de bovenste verdieping of op een ver punt van de woning. Lees nu de dynamische druk af op de manometer. Dit is de relevante druk voor uw osmosefilter tijdens normaal gebruik
5. Interpreteer het resultaat: dynamische druk boven 3,5 bar is voldoende voor de meeste osmosesystemen; tussen 2,8 en 3,5 bar is werkbaar maar een drukverhoger verbetert de prestaties significant; onder 2,8 bar is een drukverhoger noodzakelijk

Drukverhoger (boosterpomp) voor osmose: wanneer en welke?

Een drukverhoger of boosterpomp compenseert te lage inlaatdruk door het water actief op te pompen voor het membraan. De meeste osmose boosterpompen zijn:

• Spanning: 12V DC, aangedreven via de meegeleverde adapter
• Vermogen: 10 tot 20 watt; zeer zuinig in gebruik
• Pompbereik: verhoogt druk van typisch 2 naar 5 tot 8 bar
• Regeling: automatische start bij opening van de osmosekraan; sommige modellen hebben een verstelbaar drukbereik
• Levensduur: gemiddeld 5 tot 10 jaar bij normaal gebruik

Een drukverhoger is aanbevolen in de volgende situaties:

• Statische waterdruk lager dan 3,5 bar
• Woonsituatie op de derde verdieping of hoger in een flatgebouw
• Gebruik van een eigen waterput of bron
• Locatie aan het einde van een lang leidingnetwerk in landelijk gebied
• Osmosesysteem met hoge productiecapaciteit (boven 200 GPD) waarbij debiet prioriteit heeft

Filterprestaties versus waterdruk: de relatie in cijfers

De relatie tussen druk en filterprestatie is niet lineair maar kwadratisch voor de volumestroom. De onderstaande tabel illustreert de typische prestaties van een standaard 75 GPD thuissysteem bij verschillende voedingsdrukken:

Druktank en voorlading: hoe stelt u dit in?

De opslagtank van een osmosesysteem is een drukvat met een rubberen membraan dat de lucht scheidt van het water. De voorgeladen luchtdruk (pre-charge pressure) bepaalt hoeveel water de tank effectief kan opslaan. Een verkeerde pre-charge-instelling leidt tot slechte tankprestaties:

• Te hoge pre-charge: de tank slaat te weinig water op; de kraan levert na een paar glazen al onvoldoende debiet totdat de tank bijgevuld is
• Te lage pre-charge: het membraan wordt samengedrukt voordat de aanmaakklep sluit; de effectieve tankinhoud is kleiner dan de nominale waarde
• Aanbevolen instelling: 0,7 maal de systeemwerkdruk; bij een osmosesysteem op 4 bar is dat 2,8 bar pre-charge; bij een systeem met boosterpump op 5,5 bar is dat circa 3,8 bar

Controleer en stel de pre-charge in met de tank volledig leeg (osmosekraan open, alle water laten afvloeien). Gebruik een fietspomp of compressor op het Schrader-ventiel aan de onderzijde van de tank. Lees meer over osmosefilter onderhoud voor een compleet onderhoudsschema inclusief tankcontrole.

Zie ook: omgekeerde osmose uitleg, osmosefilter onderhoud, osmosefilter installeren en alle waterfilters vergelijken.