Zware metalen in putwater: arseen, lood, koper en nikkel

In Nederlands putwater worden vooral arseen, lood, koper, nikkel, cadmium en chroom aangetroffen. Arseen komt natuurlijk voor in bepaalde geologische lagen (zandsteen en kleilagen in Oost-Nederland). Lood ontstaat vrijwel altijd door corrosie van oude loden leidingen of soldeerverbindingen, niet uit de bodem. Koper en nikkel zijn meestal afkomstig uit koperen of vernikkelde messing leidingen die agressief water aantast. Cadmium en chroom kunnen voorkomen bij industriele bodemverontreiniging of door uitloging van gegalvaniseerde leidingen.

Een ICP-MS analyse (Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry) is de standaardmethode en detecteert zware metalen tot onder 0,1 microgram per liter. Laboratoria zoals Aqualab, Eurofins en HMVT bieden putwaterpakketten aan vanaf 95 tot 250 euro inclusief 8 tot 15 metalen. Eenvoudige teststrips of veldkits geven slechts indicatieve waarden en missen lage concentraties die toch boven de EU-norm zitten. Voor consumptie-putten adviseren wij minimaal jaarlijks een professionele meting.

De Drinkwaterrichtlijn 2020/2184 stelt strikte maxima: arseen 10 microgram per liter, lood 5 microgram per liter (vanaf 2036 verlaagd), cadmium 5 microgram per liter, chroom 25 microgram per liter, koper 2 milligram per liter en nikkel 20 microgram per liter. Voor putwater zijn deze normen niet wettelijk verplicht (alleen voor leidingwater), maar gelden ze als veiligheidsadvies. Bij overschrijding adviseert het RIVM een waterfilter of overstap op leidingwater.

Ja, omgekeerde osmose (RO) verwijdert zware metalen voor 97 tot 99,5 procent. Het halfdoorlatende membraan met poriegrootte van 0,0001 micrometer houdt geioniseerde metalen volledig tegen. Bij een arseenconcentratie van 30 microgram per liter daalt de uitloop naar minder dan 1 microgram per liter. Belangrijk is dat voor putwater een pre-filtratie nodig is (sediment 5 micrometer plus actiefkool) om het RO-membraan te beschermen tegen ijzer, mangaan en organische deeltjes die het membraan snel kunnen vervuilen.

Actief kool verwijdert zware metalen slechts beperkt en onvoorspelbaar. Voor lood, koper en kwik werkt speciaal gemodificeerd kool met KDF-77 redelijk (50 tot 80 procent reductie). Voor arseen, cadmium en chroom is actief kool ontoereikend. Voor putwater met bevestigde zware metalen is omgekeerde osmose of ionenwisseling (specifiek voor arseen) de juiste keuze. Standaard kraankoolfilters zoals Brita zijn ongeschikt voor putwater met zware metalen.

Arseen is een bewezen humaan carcinogeen (IARC groep 1) en zelfs lage chronische blootstelling verhoogt risico op huid-, blaas- en longkanker. De WHO en EU stellen het maximum op 10 microgram per liter, maar gezondheidskundige adviesgrenzen liggen lager (1 microgram per liter optimaal). In delen van Oost-Nederland (Twente, Achterhoek) en specifieke locaties in Zeeland worden waarden van 15 tot 50 microgram per liter gemeten in ondiep grondwater. Bij verhoogde arseenwaarden in uw put: stop direct met consumptie en installeer RO of een specifieke arseenfilter.

Ja, lood in putwater is bijna altijd afkomstig van corrosie van loden leidingen, loden soldeer of messing kranen met loodlegering. Het zachtere putwater (laag calciumcarbonaat, lage pH) lost lood sneller op dan hard leidingwater. Bij huizen gebouwd voor 1960 zijn loden leidingen mogelijk nog aanwezig. Een spoel-monster (eerste liter na 6 uur stilstand) toont de loodbelasting. Verwijder loden leidingen volledig of gebruik altijd een RO-filter onder het aanrecht voor drinkwater.

Een complete onder-aanrecht omgekeerde osmose filter geschikt voor putwater kost 450 tot 1200 euro inclusief sediment- en koolvoorfilter. Jaarlijkse vervangingskosten 80 tot 180 euro (voorfilters elke 6 tot 12 maanden, membraan elke 3 tot 5 jaar). Een specifieke arseenfilter met ijzeroxide-medium kost 300 tot 700 euro met capaciteit voor 5000 tot 15000 liter. Laboratoriumcontrole (ICP-MS) elk jaar erbij: 95 tot 250 euro. Totale jaarkosten 175 tot 430 euro voor veilig drinkwater uit eigen put.