Strontium in leidingwater: bronnen, gezondheid en waterfilter

Wat is strontium?

Strontium (symbool Sr, atoomnummer 38) is een aardalkalimetaal dat in groep 2 van het periodiek systeem staat, naast calcium en barium. Door zijn positie in de groep gedraagt strontium zich chemisch bijna identiek aan calcium: het is tweewaardig geladen (Sr²+) en kan calcium vervangen in biologische processen zoals botvorming en tandmineraalsynthese.

Stabiel strontium bestaat uit vier niet-radioactieve isotopen en is de vorm die van nature in grondwater voorkomt. Het is niet toxisch in de concentraties die normaal in drinkwater worden aangetroffen. Farmaceutisch strontiumranelaat, een synthetische verbinding, wordt zelfs voorgeschreven bij osteoporose in doses van 2 gram per dag. Dat staat ver van de hoeveelheden die via drinkwater worden opgenomen.

Radioactief strontium-90 (Sr-90)is een kernsplijtingsproduct van atoomtesten en kerncentrales. Het is niet aanwezig in regulier Nederlands leidingwater en alleen relevant in specifieke contaminatiescenario's, zoals vlak na een ernstig kernongeval. Drinkwaterbedrijven monitoren radioactiviteit systematisch.

Bronnen van strontium in water

Strontium komt in grondwater terecht door uitloging van strontiumhoudende mineralen in de bodem. De twee belangrijkste bronmineralen zijn:

• Strontianiet (SrCO&sub3;): het carbornaat van strontium, oplosbaar in zacht en zuur water. Verweert vergelijkbaar met calciumcarbonaat (kalk)
• Celestien (SrSO&sub4;): het sulfaat van strontium, minder oplosbaar dan strontianiet maar aanwezig in veel sedimentgesteenten

In Nederland liggen strontiumconcentraties in leidingwater typisch tussen 0,1 en 2 mg/L. In hardwaterregio's zoals Limburg en Noord-Brabant, waar de bodem rijk is aan kalk en andere mineralen, kunnen concentraties naar de hogere kant van dit bereik neigen. Eigen putten in kalkrijke bodem kunnen incidenteel hogere concentraties hebben, afhankelijk van de put diepte en lokale geologie.

Oppervlaktewater (Rijn, Maas) bevat over het algemeen lagere strontiumconcentraties dan diep grondwater, omdat verdunning door regenwater een rol speelt. Drinkwaterbedrijven die oppervlaktewater behandelen produceren daardoor doorgaans water met lagere strontiumgehaltes.

Normen: geen EU-limiet, wel een WHO-richtwaarde

De EU-drinkwaterrichtlijn (2020/2184) heeft geen bindende norm voor strontium. Dit onderscheidt strontium van veel andere metalen zoals lood, arseen en cadmium die wel een wettelijk maximum kennen.

De WHO heeft in haar drinkwaterrichtlijnen een richtwaarde van 4 mg/L vastgesteld voor strontium. Op basis van beschikbaar toxicologisch onderzoek concludeert de WHO dat concentraties onder deze waarde geen gezondheidsrisico vormen voor de algemene bevolking, inclusief kwetsbare groepen.

In Nederland is de WHO-richtwaarde van 4 mg/L opgenomen in de Drinkwaterregeling als signaalwaarde. Drinkwaterbedrijven zijn verplicht te rapporteren als de concentratie deze grens overschrijdt, zodat onderzoek en eventuele maatregelen kunnen worden getroffen. In de praktijk wordt deze waarde in regulier leidingwater zelden of nooit bereikt.

Gezondheidseffecten van strontium

Omdat strontium chemisch op calcium lijkt, wordt het gedeeltelijk in botweefsel en tandglazuur ingebouwd. Bij normale leidingwaterconcentraties (onder 1 mg/L) zijn geen schadelijke gezondheidseffecten bekend. Het lichaam onderscheidt strontium van calcium en bouwt het in bescheidener mate in.

Bij zeer hoge doses (relevant bij specifieke industriele blootstelling of extreme waterconcentraties ver boven 4 mg/L) zijn mogelijke effecten op botvorming beschreven, met name bij kinderen in de groeifase. Strontium kan de botdichtheid beinvloeden door gedeeltelijke vervanging van calcium in de botmatrix. In farmaceutische context is dit zelfs gewenst bij osteoporose: strontiumranelaat stimuleert botaanmaak en remt botverlies.

Radioactief strontium-90 is een andere zaak: als bèta-straler die zich in bot nestelt, verhoogt het de kans op beenmergkanker en leukemie bij significante blootstelling. Dit is echter volstrekt niet relevant voor regulier Nederlands leidingwater.

Strontium verwijderen: welke filter werkt het beste?

Strontium is een tweewaardig kation (Sr²+) dat effectief verwijderd kan worden door technologieen die specifiek op geladen ionen werken. Overzicht van verwijderingsmethoden:

Een osmosefilter is de meest praktische en effectieve oplossing voor huishoudens die strontium (en andere mineralen) willen verwijderen. Het RO-membraan houdt tweewaardig geladen strontiumionen tegen terwijl water erdoor passeert.

Een waterontharder op basis van ionenwisseling verwijdert strontium samen met calcium en magnesium. Dit is een bijkomend voordeel van waterontharding: niet alleen hardheid wordt verlaagd, maar ook andere tweewaardige kationen zoals strontium en barium worden uitgewisseld.

Eigen bron testen op strontium

Bij gebruik van een eigen waterput of bron, met name in kalkrijke gebieden in Limburg en Brabant, is laboratoriumanalyse aanbevolen. Geaccrediteerde laboratoria voor wateranalyse in Nederland:

• Kiwa Water Research: gespecialiseerd in drinkwateranalyse, breed metaalenpakket
• SGS Intron: strontium als onderdeel van zware-metalenanalyse
• Eurofins Environment Testing: snel resultaat, ook voor particulieren

Een analyse op zware metalen inclusief strontium kost doorgaans €50–150. Voor een volledig beeld van uw bronwaterkwaliteit is een breder pakket inclusief bacteriologie, nitraat en andere parameters aan te bevelen. Zie ook onze pagina over verontreinigingen in leidingwater voor een compleet overzicht van risicostoffen.

Zie ook: arseen in drinkwater, radium in leidingwater, omgekeerde osmose uitleg en alle waterfilters.