Oppervlaktewaterzuivering: hoe wordt Maas- en Rijnwater drinkwater?

Ja, na zuivering voldoet Maaswater volledig aan de Nederlandse drinkwaternormen. Het zuiveringsproces omvat coagulatie, flocculatie, sedimentatie, ozon-oxidatie, biologisch actief koolfiltratie, UV-desinfectie en residuele desinfectie. Evides en WML zuiveren Maaswater al decennialang tot veilig drinkwater. De uitdaging is PFAS, waarvoor waterbedrijven extra GAC-filterstappen installeren.

Oppervlaktewaterzuivering omvat 8-10 stappen: inname en zeving, coagulatie, flocculatie, sedimentatie, snelfiltratie, ozon-oxidatie, biologisch actief koolfiltratie (BAC), UV-desinfectie, eventueel membraanfiltratie (ultrafiltratie) en residuele desinfectie met chloor of chloramine. Dit zijn 2-4 stappen meer dan bij grondwaterzuivering vanwege de hogere verontreinigingsgraad van oppervlaktewater.

Ja, de Rijn brengt PFAS mee vanuit Duitsland en Belgie. Historische lozingen door bedrijven als 3M in Antwerpen en Chemours in Dordrecht hebben het Rijnwater belast. PWN en Waternet Amsterdam, die Rijn- en IJmeerwater gebruiken, investeren meer dan 100 miljoen euro in extra GAC-filters om PFAS beter te verwijderen. De PFAS-concentraties in eindproduct drinkwater worden streng gemonitord en liggen bij actuele metingen onder de EU-drinkwaternorm.

Ozon (O3) is een krachtig oxidatiemiddel dat ter plekke wordt opgewekt en direct wordt gebruikt. Het is effectiever dan chloor voor het vernietigen van virussen, cryptosporidium en giardia, en breekt organische verbindingen af. Ozon laat geen residuen achter in het water. Chloor of chloramine worden daarna nog toeggevoegd als residuele desinfectant voor bescherming in het distributienet, iets wat ozon door snelle ontbinding niet kan bieden.

Duinwaterzuivering is een bijzonder systeem dat wordt gebruikt door Dunea en PWN. Oppervlaktewater wordt via kanalen naar de duinen gepompt en infiltreert daar in de bodem. Na 1-3 maanden reistijd door de duinbodem wordt het water gewonnen via pompputten. De duinbodem filtert het water op een manier vergelijkbaar met langzame zandfiltratie op grote schaal. Daarna volgt nog een nazuiveringsstap met actieve kool en residuele desinfectie.

De waterbedrijven die oppervlaktewater gebruiken zijn: Evides (Maas, regio Rotterdam/Zeeland), WML (Maas, Limburg), PWN (Rijn/IJmeer en duinen, Noord-Holland), Waternet (IJmeer en Rijn, Amsterdam), Dunea (duinwater, Zuid-Holland). Zij verwerken samen het Rijn- en Maaswater naar drinkwater voor circa 40% van de Nederlandse bevolking.

Oppervlaktewater heeft een complexere en variabeler samenstelling dan grondwater. Het bevat hogere concentraties zwevende deeltjes, algen, bacterien, virussen, pesticiden van landbouwafvoer, geneesmiddelenresten, industriele lozingen en PFAS. De kwaliteit varieert sterk per seizoen (algenbloei in zomer, hoge afvoer in winter). Al deze factoren vereisen meer zuiveringsstappen, grotere installaties en intensievere monitoring.

Biologisch actief koolfiltratie (BAC) is een combinatie van adsorptie en biologische afbraak. Na ozon-oxidatie bevat het water afbraakproducten van organische stoffen die op zichzelf biologisch goed afbreekbaar zijn. In de BAC-filter leven bacterien die deze stoffen als voedsel gebruiken. De actieve kool biedt daarbij zowel adsorptieoppervlak als een drager voor de bacteriekolonies. Dit is effectiever dan gewone actieve koolfiltratie alleen.