Hard leidingwater in Nederland: gebieden, gevolgen en oplossingen

Waterhardheid wordt in Nederland gemeten in graden duitse hardheid (dH). 1 dH staat voor 10 mg calciumoxide of 17,8 mg calcium per liter. De schaal loopt van zacht (minder dan 7 dH) tot zeer hard (meer dan 21 dH). Zacht water bevat weinig calcium en magnesium; hard water bevat veel. De hardheid zegt niets over de hygiënische kwaliteit van het water: beide zijn volkomen veilig om te drinken.

Limburg heeft het hardste leidingwater van Nederland, met waarden van 20-30 dH in grote delen van de provincie. Noord-Brabant staat op de tweede plaats met 18-25 dH. Dit heeft te maken met de kalkhoudende bodem (mergel, kalkzandsteen) van waaruit het grondwater wordt gewonnen. Het zachtste water vindt u in Friesland en Groningen (4-8 dH) en in de Randstad (8-14 dH), waar deels oppervlaktewater wordt gebruikt.

Elk millimeter kalk op de warmtewisselaar van een cv-ketel verhoogt het gasverbruik met circa 7-10%. Bij 3 mm ketelsteen loopt dit op tot 15-20% extra gasverbruik. Bij een gemiddeld gasverbruik van 1.500 m3 per jaar (kosten: circa 1.200 euro) is dat een extra uitgave van 180-240 euro per jaar puur door kalk. Een waterontharder voor de cv-ketel verdient zichzelf terug in 4-6 jaar in harde watergebieden.

Nee, er is geen bewezen direct gezondheidsschadelijk effect van hard water bij normale consumptie. Calcium en magnesium zijn voedingsstoffen die ook via hard water worden ingenomen. Sommige studies suggereren zelfs een beschermend effect van hard water op cardiovasculaire gezondheid. De ongemakken van hard water zijn voornamelijk esthetisch en economisch, niet medisch. Mensen met eczeem of droge huid kunnen echter wel meer last ervaren van hard douchewater.

Bij hard water (boven 14 dH) heeft u 25-40% meer wasmiddel nodig om hetzelfde schoonmaakresultaat te bereiken. Calciumionen in het water binden aan de tensiden in wasmiddel en maken ze minder effectief. Wasmiddelproducenten geven doorgaans doseringsadvies per waterhardheidsniveau op de verpakking. In de hardste zones van Limburg en Noord-Brabant betekent dit jaarlijks 30-60 euro extra aan wasmiddelkosten.

Dit hangt af van uw doel. Een waterontharder behandelt al het huishoudwater via ionenwisseling en voorkomt kalkschade aan cv-ketel, wasmachine en douchekoppen. Een osmosefilter behandelt alleen het drinkwater aan de keukenkraan, maar verwijdert behalve kalk ook nitraten, PFAS, zware metalen en medicijnresten. Voor maximale bescherming van apparaten en leidingen: waterontharder. Voor schoon drinkwater: osmose. Ideaal: combinatie van beide.

Waterhardheid kunt u eenvoudig thuis meten met een teststrip (verkrijgbaar bij bouwmarkt of online, circa 5-15 euro voor een pakket van 50-100 strips). Dip de strip in koud kraanwater en vergelijk de kleur na 30 seconden met de bijgesloten schaal. Voor een nauwkeurigere meting kunt u een druppeltest aanschaffen of contact opnemen met uw drinkwaterbedrijf, dat de hardheidswaarde per postcodegebied kenbaar maakt. U kunt ook onze gemeentepagina raadplegen.

Een eenvoudig koolstof-douchefilter verwijdert geen kalk. Sommige douchefilters bevatten ionenwisselhars die tijdelijk de hardheid verlaagt, maar de capaciteit is beperkt (circa 3-6 maanden gebruik). Voor structurele vermindering van kalk in de douche is een centrale waterontharder de enige effectieve oplossing. Een douchefilter kan chloor en sommige organische stoffen verwijderen, maar is geen kalkvervanger.

Zichtbare tekenen van hard water: (1) witte kalkranden op douchedeur en tegels, (2) kalkafzetting op kranen en armaturen, (3) vlekken op glas en bestek uit de vaatwasser, (4) verminderd schuim van zeep en shampoo, (5) kalkkorst in waterkoker en koffieapparaat, (6) korter werkende apparaten (vaatwasser, wasmachine, boiler). Hoe meer van deze symptomen, hoe harder uw water.