Waterfilter legionella: beschermt een filter tegen legionella-bacterie?

Legionella pneumophila is een bacterie die de veteranenziekte (legionellose) veroorzaakt, een ernstige longontsteking. Besmetting verloopt via het inademen van fijn waternevel (aerosolen) met legionellabacterien — niet door drinkwater zelf te drinken. Risicobronnen zijn douches, koeltorens, jacuzzi's, verwarmingssystemen en bevochtigers. De bacterie groeit het best bij watertemperaturen van 25 tot 45 graden Celsius in stilstaand water.

In een woning zijn de meeste risicoplaatsen: de boiler of cv-systeem (als de temperatuur onder 60 graden Celsius zakt), zelden gebruikte kranen of douches (stilstaand water), douchekoppen met kalkafzetting (biofilm), buitenkranen die lang niet gebruikt zijn, en huishoudelijke bevochtigers of stoominhalatoren. In huurwoningen, hotels en ziekenhuizen zijn grote leidingnetwerken met dode eindpunten een groter risico.

Kraanwater van het drinkwaterbedrijf is in Nederland vrijwel vrij van legionella — drinkwaterbedrijven houden strenge temperatuur- en desinfectienormen aan. Het risico ontstaat in de huisinstallatie: als water lang stilstaat bij 25-45 graden Celsius kunnen aanwezige legionellabacterien (die in kleine aantallen altijd aanwezig kunnen zijn) uitgroeien tot gevaarlijke concentraties. Risicogroepen zijn ouderen, rokers, mensen met verminderde weerstand en chronisch zieken.

Het hangt sterk van het filtertype af. Een UV-filter doodt legionellabacterien effectief (99,99%+ inactivatie bij correct gedimensioneerde UV-dosis van 40 mJ/cm2). Een osmosefilter verwijdert bacterien fysiek via het membraan. Een standaard koolstoffilter of sedimentfilter beschermt echter niet tegen legionella en kan bij onjuist onderhoud zelfs een broedplaats worden. Preventie via temperatuurmanagement is effectiever dan filteren alleen.

Een UV-filter inactiveert legionellabacterien door DNA-schade maar verwijdert ze niet fysiek uit het water. Na een UV-filter kunnen dode bacterien nog aanwezig zijn in het water (niet schadelijk, maar technisch aanwezig). Een osmosefilter verwijdert bacterien fysiek via het 0,0001-micrometer membraan — legionella (0,5-2 micrometer) passeert het membraan niet. Osmose geeft daarmee het meest volledige resultaat. UV is echter sneller en goedkoper voor desinfectie alleen.

Legionellabacterien worden gedood bij een watertemperatuur van 60 graden Celsius of hoger (volledige inactivatie). Stel uw boiler of cv-combiketel in op minimaal 60 graden Celsius. Bij 55 graden Celsius duurt inactivatie langer (enkele uren); bij 50 graden Celsius kan legionella overleven. Zorg dat het warme water bij de tapkraan minstens 50 graden Celsius bereikt. In huurwoningen heeft de verhuurder een wettelijke legionellabeheersingsplicht.

Een UV-filter is zinvol als: (1) u een privebron (put) gebruikt als drinkwaterbron; (2) u een kwetsbaar persoon heeft in het huishouden (ouder, immuungecompromitteerd); (3) u een systeem heeft waarbij watertemperatuur moeilijk te controleren is; (4) u een regenwaterinstallatie heeft. Voor standaard leidingwater in een goed onderhouden installatie is UV doorgaans niet nodig als de boilertemperatuur correct is.

Ja, als het filter niet goed onderhouden wordt. Actieve koolfilters die lang niet vervangen zijn kunnen een biofilm ontwikkelen die bacteriegroei bevordert, inclusief legionella. Dit geldt voor alle filtersystemen waarbij water in contact staat met filtermateriaal bij kamertemperatuur. Vervang filterpatronen altijd op tijd, spoel het systeem na een periode van stilstand en installeer UV-desinfectie na het filter als u putwater of regenwater gebruikt.