Kraanwater kwaliteit in de zomer: hittegolven, algen en drinkwater

Hoe hogere temperatuur kraanwater beinvloedt

De zomer brengt drie specifieke uitdagingen voor drinkwaterkwaliteit met zich mee, zowel bij waterbedrijven als in uw eigen huisleidingen.

1. Bacteriegroei in leidingen

Warmer water biedt bacterieen een gunstigere omgeving om te groeien. De meest relevante bacterie voor huishoudelijk drinkwater is Legionella pneumophila: bij watertemperaturen boven 25°C begint deze bacterie sneller te vermenigvuldigen, met een groeioptimum tussen 35 en 45°C. In koude leidingen (<20°C) en bij hoge temperaturen (>60°C) stopt de groei of sterft de bacterie af.

In de zomer kunnen koudwaterleidingen, met name in slecht geventileerde ruimten of bij lang stilstaand water, hogere temperaturen bereiken dan normaal. Dit verhoogt theoretisch het groeirisico, al is de kans op Legionella in een gewone woning beperkt. Het risico is groter in grote gebouwen met uitgebreide leidingstelsels, hotels en zorginstellingen.

Lees meer op onze pagina over Legionella in huisleidingen.

2. Sterke chloorsmaak door warmte

Drinkwaterbedrijven desinfecteren water met chloor om het veilig te houden tijdens het transport door leidingen. De wettelijke eis is dat bij de kraan minimaal 0,1 milligram per liter (mg/L) chloor aanwezig is. In de zomer verdampt vrij chloor sneller uit warm water, waardoor bedrijven een hogere dosering toepassen om aan de norm te voldoen. Het resultaat is dat kraanwater in de zomer sterker naar chloor kan ruiken en smaken.

Bovendien versnellen hogere watertemperaturen de reactie tussen chloor en organische stoffen, waardoor zogeheten trihalomethanen (THM's)kunnen worden gevormd. THM's zijn bijproducten van chloordesinfectie; de EU-drinkwaternorm stelt een maximum van 100 µg/L. Nederlandse drinkwaterbedrijven zitten vrijwel altijd ruim onder deze norm.

3. Droogte en alternatieve waterbronnen

Tijdens langdurige hitte en droogte dalen de waterstanden in rivieren en meren. Dit concentreert verontreinigingen in de resterende hoeveelheid water en kan ertoe leiden dat drinkwaterbedrijven terugvallen op alternatieve bronnen met een potentieel hogere verontreinigingsgraad. In droge zomers, zoals 2018 en 2022 in Nederland, schakelden sommige waterbedrijven tijdelijk over op Rijn- of Maaswater dat meer verontreinigingen bevatte dan de primaire bronnen.

Dit betekent niet dat het water onveilig was — drinkwaterbedrijven passen de zuiveringsstappen dienovereenkomstig aan — maar het illustreert de extra druk die de zomer op de drinkwatersector legt. Zie ook ons overzicht van verontreinigingen in leidingwater.

Blauwalgen: wanneer is het een risico voor drinkwater?

Blauwalgen zijn in werkelijkheid cyanobacterieen: microscopisch kleine bacterieen die fotosynthese uitvoeren. Bij hoge watertemperaturen, veel zonlicht en hoge nutrientengehaltes (stikstof en fosfor uit landbouw en neerslag) kunnen ze snel in aantal toenemen en een zogenaamde algenbloei veroorzaken.

Cyanobacterieen kunnen cyanotoxinen produceren, waarvan microcystinen de meest voorkomende zijn. Deze toxinen zijn schadelijk voor de lever en kunnen bij hoge doses dodelijk zijn voor honden en vee die besmet zwemwater drinken. Voor mensen zijn huidirritaties en maagklachten mogelijk bij zwemmen in zwaar besmet water.

Voor drinkwater is de situatie genuanceerder: grote drinkwaterbronnen als het IJsselmeer, het Wolderwijd en de Biesbosch worden intensief gemonitord op blauwalgen. In de zomer van 2023 beperkte drinkwaterbedrijf NZK/PWN tijdelijk de waterinname bij Andijk (IJsselmeer) vanwege een intensieve cyanobacteriebloei. Het bedrijf schakelde over op een andere innamepunt en paste extra zuiveringsstappen toe. De levering van veilig drinkwater was niet in gevaar.

Standaard chloorbehandeling verwijdert cyanotoxinen nietvolledig. Effectieve verwijdering vereist een combinatie van zandfiltratie, ozonbehandeling en actief koolfiltratie — processen die grote drinkwaterbedrijven toepassen, maar die buiten het bereik liggen van standaard huishoudfilters.

Warm kraanwater: nooit drinken of koken

Een van de meest directe risicos in de zomer is het gebruik van warm kraanwatervoor consumptie. RIWA-Rijn en drinkwaterbedrijven adviseren nadrukkelijk: gebruik voor drinken en koken altijd koud kraanwater, nooit warm of lauwwarm water direct uit de warmwaterkraan.

De reden is tweeledig: warm kraanwater heeft langer gestaan in warmwaterleidingen, waar hogere temperaturen bacteriegroei bevorderen en metaaldeeltjes van leidingen en soldeerverbindingen beter oplossen. Bij oudere woningen met koperen of zinken leidingen kan warm kraanwater significante hoeveelheden koper, lood of zink bevatten. Vul altijd uw waterkoker of kookpot met koud kraanwater.

Praktisch zomeradvies voor drinkwater thuis

• Bewaar drinkwater in de koelkast, niet op het aanrecht in de warmte. Bij temperaturen boven 20°C kunnen bacterieen al na enkele uren beginnen te groeien in stilstaand water.
• Gebruik altijd koud kraanwater voor drinken en koken. Nooit warm kraanwater rechtstreeks van de kraan.
• Na vakantie van een week of langer:spoel alle kranen 2–3 minuten koud door en alle douches 1–2 minuten warm, voordat u het water gebruikt. Dit vermindert het risico op Legionella-blootstelling via aerosolen. Zie ook onze uitgebreide pagina over Legionella thuis.
• Waterkan of filter voor chloorsmaak: als u de sterkere chloorgeur in de zomer stoort, vermindert een waterkan met actief kool of een onder-aanrechtfilter de chloorgeur effectief. Vervang het filter regelmatig: elk 2 maanden voor een filterkan in de zomer, want bij hogere temperaturen raken filters sneller verzadigd.
• Buiten bewaren:bewaar drinkwater nooit in direct zonlicht of in een hete auto. Een plastic fles in de zon kan al na een uur > 40°C bereiken, wat bacteriegroei versnelt en migratie van weekmakers (bisfenol) uit plastic kan bevorderen.

Kraanwater kwaliteit verbeteren in de zomer

Voor consumenten die meer controle willen over hun drinkwaterkwaliteit, biedt een thuisfilter extra zekerheid. Voor zomerse klachten zijn de meest relevante opties:

• Actief-koolfilter (waterkan of onder-aanrecht): vermindert chloorsmaak en -geur effectief. Eenvoudig, betaalbaar en geschikt voor dagelijks gebruik.
• Osmosefilter: verwijdert naast chloor ook een breed spectrum van verontreinigingen waaronder farmaceutische stoffen, zware metalen en nitraat. De meest uitgebreide filtermethode voor thuisgebruik.

Lees meer over welk filter het beste past bij uw situatie op onze pagina kraanwaterkwaliteit verbeteren.

Zie ook: bacterien in leidingwater, chloor in drinkwater, waterfilters vergelijken en kraanwaterkwaliteit verbeteren.